Od 8 lipca 2026 r. polski rynek pracy czeka jedna z najistotniejszych zmian ostatnich lat. Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) znacząco rozszerza kompetencje organów kontrolnych,
w szczególności w zakresie weryfikacji podstaw zatrudnienia.
Największe znaczenie praktyczne ma przyznanie inspektorom pracy uprawnienia do przekształcania umów cywilnoprawnych (w tym umów zlecenia, o dzieło oraz kontraktów B2B) w umowy o pracę – i to w drodze decyzji administracyjnej.
Stan prawny przed nowelizacją
Dotychczas ustalenie istnienia stosunku pracy możliwe było wyłącznie przez sąd pracy. Państwowa Inspekcja Pracy mogła przeprowadzić kontrolę, wskazać nieprawidłowości i ewentualnie skierować powództwo o ustalenie stosunku pracy.
W praktyce oznaczało to często kilkuletnie postępowania sądowe, a faktyczna ochrona pracownika była odsunięta w czasie.
Kluczowa zmiana – zwiększenie uprawnień PIP
Nowelizacja wprowadza rozwiązanie przełomowe: inspektor pracy będzie mógł samodzielnie stwierdzić istnienie stosunku pracy i przekształcić umowę cywilnoprawną w umowę
o pracę.
Decyzja ta będzie miała charakter administracyjny, będzie natychmiast wykonalna, jak również określi m.in. rodzaj umowy, wymiar czasu pracy i wynagrodzenie.
W praktyce oznacza to odejście od modelu sądowego na rzecz modelu administracyjnego.
Przesłanki przekształcenia umowy
Podstawą decyzji inspektora pozostaje klasyczna definicja stosunku pracy wynikająca z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, tj. wykonywanie pracy:
- pod kierownictwem pracodawcy,
- w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym,
- za wynagrodzeniem,
- w sposób ciągły.
Jeżeli relacja formalnie oparta na umowie cywilnoprawnej spełnia powyższe przesłanki, może zostać uznana za stosunek pracy.
Procedura i środki odwoławcze
Projekt przewiduje wieloetapowy mechanizm kontroli decyzji oparty przede wszystkim o możliwość wniesienia odwołania do sądu pracy za pośrednictwem okręgowa inspektora pracy, który to może odwołanie uwzględnić i zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. Jeśli okręgowy inspektor pracy nie uzna odwołania za słuszne, przekazuje je do sądu pracy wraz z aktami sprawy oraz stanowiskiem PIP w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania.
Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy stanowi istotny krok w kierunku wzmocnienia egzekwowania prawa pracy w Polsce. Przeniesienie kompetencji w zakresie ustalania stosunku pracy z sądów na organ administracyjny może znacząco przyspieszyć postępowania, ale jednocześnie zwiększa ryzyka regulacyjne po stronie pracodawców.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność pilnej weryfikacji stosowanych modeli zatrudnienia i przygotowania się na bardziej intensywne kontrole PIP.